Healthy Heart, Healthy Family - Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes/Malusog na Puso, Malusog na Pamilya - Protektahan Ang lyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis

Full text

Originally published by the National Heart, Lung, and Blood Institute (NIH Publication No. 08-6349). U.S. government work, public domain. Reproduced as archived reference, not current guidance.

Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis

Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis

NIH Publication No. 08-6349 July 2008

Prevent and Control Diabetes

Did you know:

• Type 2 diabetes is a major risk factor for heart disease.
• Diabetes affects men, women, and children.
• The majority of Filipinas with diabetes are not obese.

Lola: “Type 2 diabetes runs in my family. My husband had diabetes, and my son’s wife Rose has prediabetes. Rose and I need to know more about diabetes.”

Lola and Rose will show you how they and their families took action to prevent and control diabetes.

2 Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis

Alam mo ba:

• Ang type 2 na diyabetis ay isang pangunahing kadahilanang panganib para sa sakit sa puso.
• Naapektuhan ng diyabetis ang lalaki, babae, at bata.
• Ang nakararami sa mga Filipina na may diyabetis ay hindi sobrang mataba.

Lola: “Ang type 2 diyabetis ay likas na sa aking pamilya. Ang aking asawa ay may diyabetis, at ang asawa ng aking anak na si Rose ay may paunang diyabetis si Rose at ako ay kailangang malaman ang karagdagan tungkol sa diyabetis.”

Ipapakita sa iyo ni Lola at ni Rose kung paano nila at kanilang mga pamilya ay isinagawa ang aksyon upang iwasan at kontrolin ang diyabetis.

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis 3

Rose Learns About Type 2 Diabetes

What is diabetes?

Diabetes results when the body does not make enough insulin or cannot use it well. This causes high levels of glucose (sugar) to build up in your blood. Diabetes is a serious disease.

Why is diabetes dangerous?

Diabetes is a major risk factor for heart attack and stroke. Over time, high blood glucose damages the body. Diabetes can lead to blindness, amputation, kidney problems, and death.

Check off the risk factors you have. You are more likely to get type 2 diabetes if you: Are overweight, especially if you have extra weight around your waist. Have a parent, brother, or sister with diabetes.

4 Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

Nalaman ni Rose ang Tungkol sa Type 2 Diyabetis

Ano ang Diyabetis?

Ang diyabetis ay nagmumula kapag ang katawan ay hindi gumagawa ng sapat na insulin o pati na rin sa hindi paggamit nito. Nagsasanhi ito ng mataas na antas ng blood glucose (asukal sa dugo) upang mabuo sa iyong dugo. Ang diyabetis ay isang seryosong karamdaman.

Bakit mapanganib ang diyabetis?

Ang diyabetis ay isang pangunahing kadahilanan sa panganib sa atake sa puso at stroke. Sa paglipas ng panahon, ang alta presyon sa glucose ay nakasisira ng katawan. Ang diyabetis ay maaaring maghantong sa pagkabulag, pagkaputol ng bahagi ng katawan, mga problema sa bato, at pagkamatay. Lagyan ng tsek ang mga kadahilanan ng panganib na mayroon ka. May posibilidad na higit kang makakakuha ng type 2 diyabetis kung ikaw ay: Ikaw ba ay sobra sa bigat, lalo na kung mayroon kang sobrang timbang palibot sa iyong baywang. Mayroon isang magulang, kapatid na lalaki, o kapatid na babae na may diyabetis.

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis 5

Are African American, American Indian, Asian American, Native Hawaiian or other Pacific Islander, or Latino.

Have had diabetes while pregnant (gestational diabetes).

Have given birth to a baby weighing 9 pounds (4.1 kilograms) or more.

Have high blood pressure:

• Your blood pressure is 140/90 mmHg or higher, or
• A health care provider has told you that you have high blood pressure.

Have cholesterol levels that are not normal:

• Your HDL cholesterol (good cholesterol) is 35 mg/dL or lower, or
• Your triglyceride level is 250 mg/dL or higher.

Are physically active fewer than three times a week.

6 Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

Isa ka bang African American, American Indian, Asyanong Amerikano katutubong Hawaiian o iba pang Taga-islang pasipiko, o Latino.

Nagkaroon ng diyabetis habang nagdadalantao (gestational diabetes).

Nanganak ng isang sanggol na tumitimbang ng 9 libras (4.1 kg) o higit pa.

May alta-presyon:

• Ang iyong alta-presyon ay 140/90 mmHg o mas mataas pa, o
• Ang isang tagapaglaan ng pangangalaga sa kalusugan ay nagsabi sa iyong mayroon kang alta-presyon.

May antas ng kolestrol na hindi normal:

• Ang iyong HDL na cholesterol (mabuting cholesterol) ay 35 mg/dL o mas mababa, o
• Ang iyong antas ng triglyceride ay 250 mg/dL o mas mataas.

Ay aktibong pisikal na mas kaunti sa tatlong beses sa isang linggo.

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis 7

People with type 2 diabetes may develop symptoms slowly or may not have symptoms at all.

Symptoms of diabetes may include:

Feeling tired

Often thirsty

Having to urinate often

Increased hunger

Unexplained weight loss

Sores that do not heal

Very dry skin

“Pins and needles” feeling in the feet

Blurry vision

Feeling irritable

Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

Ang mga tao na type 2 diyabetis ay maaaring mabagal na makabuo ng mga sintomas o hindi na magkaroon ng sintomas.

Ang mga sintomas ng diyabetis ay maaaring isama ang:

Pagkahapo Mga singaw na hindi gumagaling

Madalas na pagkauhaw Kinakailangang umihi nang madalas Madalas na pagkagutom Hindi maipaliwanag

Napaka-tuyong balat Pamamanhid ng paa parang “tinutusok ng maraming karayom” Panlalabo ng paningin Pagiging irritable na pagbabawas ng timbang

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis 9

What is prediabetes?

Rose: “The doctor told me that I have prediabetes. My fasting blood sugar was 120 mg/dL, and I am also overweight. I am going to change my habits to prevent getting diabetes.”

Prediabetes is a condition in which blood glucose levels are higher than normal, but not high enough to have diabetes. People with prediabetes are likely to develop diabetes. If you have prediabetes, you can take these steps to prevent diabetes:

• Eat foods lower in fat and calories.
• Aim for a healthy weight, and lose weight if you are overweight.
• Be physically active on most days.

10 Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

Ano ang paunang diyabetis?

Rose: “Sinabi sa akin ng duktor na mayroon Akong paunang diyabetis. Ang aking asukal sa dugo sa pag-aayuno ay 120 mg/dL, at ako din ay sobra sa timbang. Ako ay pagbabago as aking nakagawian upang iwasan na magkaroon ng diyabetis.”

Ang paunang diyabetis ay isang kundisyon na kung saan ang antas ng asukal sa dugo ay mas mataas sa normal, ngunit hindi sapat na mataas upang magkaroon ng diyabetis. Ang mga tao na may paunang diyabetis ay may posibilidad na magkaroon ng diyabetis. Kung mayroon kang paunang diyabetis, maaari mong gawin ang mga hakbang na ito upang maiwasan ang diyabetis:

• Kumain ng mga pagkaing mababa sa taba at calorie.
• Maglayon para sa isang malusog a timbang, at magbawas ng timbang kung ikaw ay sobra sa timbang.
• Maging pisikal na aktibo sa nakararaming mga araw.

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis 11

Do You Have Diabetes?

Your doctor can test your fasting blood glucose.

Check the arrow on the next page to see if your blood glucose level is normal.

Rose’s blood glucose level is 120 mg/dL.

She has prediabetes.

Rose: “My doctor told me I need to know the ABCs of diabetes control to prevent and control type 2 diabetes.”

What are the ABCs of diabetes control?

• A is for the A1C test. This test measures your average blood glucose over the last 3 months. It lets you know if your blood glucose has been under control. Have this test done at least twice a year. Number to aim for: Less than 7%

12 Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

May Diyabetis Ka Ba?

Maaaring suriin ng iyong duktor ang iyong asukal sa dugo ng pag-aayuno.

DIABETES

126 mg/dL or mas

Suriin ang tsart upang makita kung ang mataas pa antas ng iyong asukal sa dugo ay normal.

PREDIABETES

100 mg/dL hanggang

120 mg/dL ang antas ng asukal sa

125 mg/dL

dugo ni Rose.

NORMAL

Mayroon siyang paunang diyabetis.

Mas mababa sa 100 mg/dL

Rose: “Sinabi sa akin ng aking duktor na kailangan Kong malaman ang mga ABC ng pagkontrol ng diyabetis upang maiwasan at makontrol ang type 2 na diyabetis.”

Ano ang mga hakbang na ABC sa pagkontrol ng diyabetis?

• A ay para sa A1C na pagsubok. Ang pagsubok na ito ay sinusukat ang iyong katamtamang asukal sa dugo sa nakalipas na 3 buwan. Ipinapaalam sa iyong kung ang iyong asukal sa dugo ay kontrolado. Isagawa ang pagsubok na ito na Hindi bababa sa dalawa sa isang taon. Bilang na nilalayon para sa: Hindi bababa sa 7%

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis 13

• B is for blood pressure. The higher your blood pressure, the harder your heart has to work. Get your blood pressure checked at every doctor’s visit. Numbers to aim for: below 120/80 mmHg
• C is for cholesterol. “Bad” cholesterol—or LDL— builds up and clogs your arteries. Get your blood cholesterol tested at least once a year. Number to aim for: below 100 mg/dL

Be sure to ask your doctor:

• What are my A1C, blood pressure, and cholesterol numbers?
• If my numbers are not normal, what actions should I take to lower my ABC numbers?
• How do I find a local diabetes program for education and support?

If you have prediabetes or diabetes, it is important to work with a team of health care providers such as a doctor, diabetes educator, or registered dietitian. Learn how to take care of your ABCs and empower yourself.

14 Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

• B ay para sa blood pressure. Ang mas mataas mong alta-presyon, ang mas hirap ang iyong pusong gumana. Suriin ang iyong alta-presyon sa bawat pagbisita na iyong duktor. Bilang na nilalayon para sa: mababa sa 120/80 mmHg
• C ay para sa kolesterol. Ang “Masamang” kolesterol—o LDL—ay nagbubuo at nagbabara sa iyong mga arterie. Suriin ang iyong kolesterol sa dugo na Hindi bababa sa isang taon. Bilang na nilalayon para sa: mababa sa 100 mg/dL

Maging sigurado na tanungin sa iyong duktor:

• Ano ang numero ng aking mga A1C, alta-presyon, at kolesterol?
• Kung ang aking mga numero ay hindi normal, ano ang mga aksyon ang dapat kong gawin upang babaan ang numero ng aking ABC?
• Paano ko makikita ang lokal na programa sa diyabetis para sa edukasyon at suporta?

Kung mayroon kang paunang diyabetis o diyabetis, napakahalaga na makipag-tulugan sa isang koponan ng mga tagapaglaan ng pangangalaga sa kalusugan tulad ng isang duktor, tagapag-turo sa diyabetis, o rehistradong dietitian. Malaman kung paano pangalagaan ang iyong mga ABC at palakasin ang iyong sarili.

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis 15

Rose’s Family Plan To Prevent Diabetes

• Get 30 to 60 minutes of moderate physical activity on most days.
• Walk with family or a friend.
• Dance to your favorite music.
• Do tai chi or yoga, lift hand weights, do stretches, take karate, or play basketball.
• Eat less sodium, saturated fat, trans fat, cholesterol, and sugar.
• Season food with herbs and spices instead of salt.
• Reduce the amount of high-sodium sauces, pastes, and seasonings, such as soy sauce, fish sauce, salted, dried fish, salted fish paste, and salted shrimp paste.
• Trim the fat off meat and the skin off chicken.

Lose a Little, Win a Lot

Rose: “I am not waiting to get diabetes. I am taking steps now to prevent it. I walk every day for 40 minutes and I eat smaller portions. I have lost 8 pounds (3.6 kilograms).”

16 Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

Plano ng Pamilya ni Rose Upang Maiwasan ang Diyabetis tis Ka Ba

• Gumawa ng 30 hanggang 60 minutong aktibidad na pampisikal sa nakararaming mga araw.
• Maglakas kasama ang iyong pamilya o isang kaibigan.
• Magsayaw sa iyong paboritong musika.
• Magsagawa ng tai chi o yoga, magbuhat ng mga weights, magsagawa ng pag-uunat, mag-karate, o maglaro ng basketball.
• Kumain lamang ng kaunting asin, saturated fat, trans fat, kolesterol, at asukal.
• Lagyan ng pampalasa ang pagkaing may mga herb at pampalasa sa halip na asin.
• Bawasan ang dami ng mataas sa asin na mga sarsa, paste, at pampalasa tulad ng toyo, patis, tuyo, bagoong, at alamang.
• Tanggalin ang taba sa karne at alisin ang balat ng manok.

Magbawas ng Kaunti, Magwagi ng Marami

Rose: “Hindi ako naghihintay upang magkaroon ng diyabetis. Nagsasagawa ako ngayon ng mga hakbang upang iwasan ito. Naglalakad ako nga araw-araw ng 40 minuto at kumakain ako ng kaunti. Nakapag bawas ako ng 8 libras (3.6 kg).”

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis 17

• Bake, broil, or grill instead of frying.
• Use a small amount of vegetable oil instead of lard, butter, or coconut or palm oil.
• Cut down on sausage, bacon, and canned meat such as pork.
• Use less coconut milk.
• Drink water and sugar-free beverages.
• Eat more fiber.
• Choose whole grains with fiber.
• Add a piece of fruit to your lunch.
• Add vegetables and beans to soups and casseroles.
• Stay at a healthy weight. Lose weight if you are overweight.
• Eat smaller portions. Do not go back for a second serving.
• Drink water or other calorie-free drinks.
• If you smoke, stop.
• Ask your doctor, family, or friends to help you quit smoking.

18 Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

• Mag-hurno, litson, o mag-ihaw sa halip na magprito.
• Gumamit ng kaunting vegetable oil imbes na lard, mantikilya, coconut oil, o palm oil.
• Magbawas sa sausage, bacon, at de latang karne tulad ng baboy.
• Gumamit ng kaunting gata ng niyog.
• Uminom ng tubig at at mga inuming sugar-free.
• Kumain ng mas maraming fiber.
• Piliin ang mga buong butil na may fiber.
• Magdagdag ng piraso ng prutas sa iyong tanghalian.
• Magdagdag ng mga gulay at beans sa mga sopas vegetables at casserole.
• Manatili sa isang malusog na timbang. Magbawas ng timbang kung ikaw ay sobra sa timbang.
• Kumain ng kaunti.
• Uminom ng tubig o iba pang mga inuming calorie-free.
• Kung naninigarilyo ka, huminto.
• Tanungin ang iyong duktor, pamilya, o mga kaibigan upang matulungan kang huminto sa paninigarilyo.

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis 19

If you already have diabetes, add these steps to control it.

• Check your blood glucose (blood sugar) levels as the doctor tells you.
• Take medicines as the doctor tells you, even when you feel fine.
• Ask your doctor about taking aspirin to prevent a heart attack.
• Check your feet every day. Check for cuts, bruises, red areas, or swelling.
• Brush your teeth and use dental floss every day.
• See your eye doctor once a year, or more often if you have eye problems.
• Ask family members to help you manage your diabetes.
• Find support to help you handle stress.

20 Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

Kung mayroon ka nang diyabetis, idagdag ang mga hakbang na ito upang kontrolin ito.

• Suriin ang antas ng iyong blood glucose (asukal sa dugo) tulad ng sinasabi sa iyo ng duktor.
• Uminom ng mga gamot tulad ng sinasabi sa iyo ng duktor, kahit mahusay ang iyong pakiramdam.
• Tanungin ang iyong duktor sa pag-inom ng aspirin upang maiwasan ang isang atake sa puso.
• Suriin ang iyong paa araw-araw. Suriin para sa mga hiwa, gasgas, namumulang bahagi, o pamamaga.
• Magsipilyo ng iyong ipin at gumamit ng dental floss araw-araw.
• Makipag-kita sa iyong duktor sa mata ng isang beses sa isang taon, o mas madalas kung may mga problema ka sa mata.
• Hilingin sa mga kasapi ng pamilyang tulungan ka na pamahalaan ang iyong diyabetis.
• Maghanap ng suporta upang tulungan ka na panghawakan ang stress.

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis 21

Take Action!

Check the steps you will take to prevent or control diabetes.

Find out if you have diabetes.

Get your blood glucose level checked.

Get your blood pressure checked.

Get your blood cholesterol checked.

If you have diabetes, get your A1C checked twice a year.

Lose weight if you are overweight. Losing 10 pounds (4.1 kilograms) will help your heart.

Be physically active for 30 to 60 minutes on most days.

Eat foods lower in fat and calories.

Take the “My Heart Health Card” to your next doctor’s appointment. Be sure to have it filled out.

You can help yourself, your family, and your community. It all starts with a few simple lifestyle changes.

22 Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

Magsagawa ng Aksyon!

Suriin ang mga hakbang na iyong gagawin upang maiwasan o kontrolin ang diyabetis.

Alamin kung mayroon kang diyabetis.

Suriin ang antas ng iyong asukal sa dugo.

Suriin ang iyong alta-presyon.

Suriin ang iyong kolesterol sa dugo.

Kung may diyabetis ka, suriin ang iyong A1C ng dalawang beses sa isang taon.

Magbawas ng timbang, kung ikaw ay sobra sa timbang. Ang pagbabawas 10 libras (4.1 kg) ay makakatulong sa iyong puso.

Maging pisikal na aktibo ng 30 hanggang 60 minuto sa nakararaming mga araw.

Kumain ng mga pagkaing mababa sa taba at mga calorie.

Dalhin ang “Aking Heart Health Card” sa iyong susunod na pakikipagkita sa duktor. Tiyakin na mapunan ito.

Maaari mong tulungan ang iyong sarili, iyong pamilya, at iyong pamayanan. Nagsisimula ang lahat na may ilang simpleng mga pagbabago sa uri ng pamumuhay.

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis 23

My Heart Health Card

Use this card to record the results of your tests. Take action to keep your heart healthy.

Name: NOTE: ♥ = Normal values

Weight

Body Mass Index (BMI)

♥18.5 to 24.9

Waist Measurement

♥ Men—40 inches

(102 centimeters) or less

♥ Women—35 inches

(88 centimeters) or less

Blood Pressure

♥ Less than 120/80 mmHg

Date

Result

Date

Result

Date

Result

Date

Result

Tests to measure “fats” in the blood

Total Cholesterol

♥ Less than 200 mg/dL (ideal)

LDL

♥ Less than 100 mg/dL (ideal) ♥ Less than 130 mg/dL (near ideal)

HDL

♥ 40 mg/dL or more

Triglycerides

♥ Less than 150 mg/dL

Date

Result

Date

Result

Date

Result

Date

Result

Tests to check sugar in the blood for diabetes

Blood Glucose

♥ Less than 100 mg/dL

A1C

♥ Less than 7%

Other tests

Date

Result

Date

Result

Date

Result

Protect Your Heart: Prevent and Control Diabetes

Aking Heart Health Card

Gamitin ang kard na ito upang maitala ang mga resulta ng iyong mga pagsusuri. Kumilos upang mapanatilihing malusog ang iyong puso.

Pangalan: TANDAAN: ♥ = Normal na mga halaga

Timbang Petsa

Resulta

(102 cm) o mas mababa

♥ Kababaihan—35 pulgada

(88 cm) o mas mababa

Presyon ng Dugo Petsa

♥ Mababa sa 120/80 mmHg Resulta

Mga pagsusuri upang masukat ang “fats” sa dugo

♥ Mababa sa 130 mg/dL (malapit sa kainaman)

Mga pagsusuri upang masuri ang asukal sa dugo para sa diyabetis

Resulta

Protektahan Ang Iyong Puso: Iwasan at Kontrolin ang Diyabetis 25

Read other booklets in the Healthy Heart, Healthy Family series:

• Help Your Heart: Control Your High Blood Pressure
• Be Heart Smart: Keep Your Cholesterol in Check
• Keep the Beat: Aim for a Healthy Weight
• Are You at Risk for Heart Disease?
• Be Heart Healthy: Enjoy Living Smoke Free

For More Information

Other publications are also available on the NHLBI Web site at www.nhlbi.nih.gov.

DISCRIMINATION PROHIBITED: Under provisions of applicable public laws enacted by Congress since 1964, no person in the United States shall, on the grounds of race, color, national origin, handicap, or age, be excluded from participation in, be denied the benefits of, or be subjected to discrimination under any program or activity (or, on the basis of sex, with respect to any education program and activity) receiving Federal financial assistance. In addition, Executive Order 11141 prohibits discrimination on the basis of age by contractors and subcontractors in the performance of Federal contracts, and Executive Order 11246 states that no federally funded contractor may discriminate against any employee or applicant for employment because of race, color, religion, sex, or national origin. Therefore, the National Heart, Lung, and Blood Institute must be operated in compliance with these laws and Executive Orders.

NIH Publication No. 08-6349 July 2008